Zrozumieć emocje

Emocja jest złożonym zachowaniem, które żeby zostało zapoczątkowane wymaga współpracy wielu części mózgu.

Co to znaczy, że emocje destrukcyjne szkodzą nam lub innym ludziom?

Znaczy to, że niszczą nasze ciało i umysł, są przyczyną drobnych przykrości, ale i ogromnych cierpień.

Emocje destrukcyjne powodują, że:

1. Zawęża się zakres naszej percepcji, uwagi, pamięci – osłabiona jest poznawcza funkcja mózgu. Nasze myśli zaprzątnięte są wyłącznie określoną grupą tematyczną i tym, w jaki sposób możemy się obronić czy zaatakować. To przeszkadza umysłowi w postrzeganiu rzeczywistości. Wiele rzeczy nam umyka. Przykre myśli rozpraszają uwagę.

1. Ograniczona zostaje praca części czołowej mózgu – pracuje bardziej prawa, a nie lewa półkula. Innymi słowy ograniczone zostaje myślenie (za proces myślenia abstrakcyjnego odpowiada lewa półkula mózgu). Jak to nazwał czołowy badacz emocji Paul Ekman, znajdujemy się wtedy w okresie oporności, w którym lepiej nie robić nic, czego później moglibyśmy żałować.

1. Popełniamy więcej błędów, ponieważ nie potrafimy ocenić informacji. Interpretujemy wyłącznie to, co podsyca daną emocję - np. odczuwając zazdrość, możemy doszukiwać się dowodów zdrady. Będziemy, „produkować” uzasadnienia dla tych emocji.
2. Upośledzony zostaje nasz osąd, zdolność prawidłowej oceny natury rzeczy.
3. Nie przyswajamy nowych informacji. Mózg wydziela duże ilości kortyzolu i noradrenaliny, zwłaszcza kiedy odczuwamy strach/lęk, które zakłócają płynne działanie mechanizmów neuronalnych uczenia się i zapamiętywania.
4. Przegapiamy szanse, które z całą pewnością dostrzeglibyśmy, gdyby nasz umysł był „jasny, otwarty”.
5. Zaczynają się problemy zdrowotne – depresje, problemy z krążeniem, zwłaszcza przy długotrwałych okresach odczuwania strachu, lęku, stresu.
   

Destrukcyjne stany umysłu powodują:

• Niskie poczucie własnej wartości lub
• Nadmierną (w znaczeniu negatywnym) pewność siebie (przejawia się negatywnym stosunkiem do innych ludzi, ich złym traktowaniem)
• Brak współczucia
• Niezdolność do nawiązywania bliskich stosunków z innymi

Przeciwieństwem emocji destrukcyjnych są emocje pozytywne, które zazwyczaj zwiększają zdolność zapamiętywania zdarzeń z naszego życia. Wpływają również na oceny społeczne i mogą być wykorzystywane w perswazji.

Żeby uświadomić sobie dobrodziejstwo przeżywania emocji pozytywnych warto przeczytać poniższe zestawienie, z którego wynika, że:

Konstruktywne stany umysłu powodują:

• Szacunek dla siebie
• Poczucie własnej wartości
• Poczucie prawości
• Współczucie
• Życzliwość
• Wspaniałomyślność
• Dostrzeganie prawdy, dobra
• Miłość
• Przyjaźń

Wybrane czynniki wywołujące emocje?

• Bodźce zewnętrzne pochodzące ze środowiska
• Nasz temperament
• Nasze myśli
• Oczekiwania
• Doświadczenie
• Nastrój
• Nasilenie ładunku emocjonalnego – silna ekspresja emocji, to silne zmiany fizjologiczne w organizmie
• Czas, w którym nauczyliśmy się reagować emocjonalnie na zdarzenie pełniące rolę wyzwalacza. Jeżeli było to we wczesnym dzieciństwie, to zostało z pewnością dobrze utrwalone i zmiana tego będzie wymagała większego wysiłku i dłuższego czasu.

Być może powiesz teraz - zgoda, odczuwam często strach, złość, nienawiść, pogardę, wstręt i co z tego? Jakie to ma znaczenie? To moje emocje.

Otóż ma to kolosalne znaczenie.

O ile nasze myśli są prywatne, o tyle emocje już nie.

Inni widzą co czujemy i niewątpliwe ma to wpływ na nasze relacje międzyludzkie.

To właśnie relacje międzyludzkie stwarzają okazje do tego, by być traktowanym dobrze albo źle. Kiedy z twarzy drugiego człowieka odczytujemy wrogość, złość czy pogardę, to odpowiednio zareagujemy.

Teraz, odszukaj w pamięci sytuacje, które wzbudziły w Tobie złość czy strach. Przypomnij sobie, co wyrażała wtedy twarz człowieka, który wzbudził w Tobie destrukcyjne emocje.

Jeżeli nie potrafisz odtworzyć w pamięci takich obrazów, zacznij od dzisiaj baczniej analizować twarze i zachowanie innych ludzi. Staraj się przeanalizować moment, kiedy dokonujesz oceny tzn. zaczynasz żywić wobec danej osoby dobre lub złe uczucia. Doskonałym materiałem szkoleniowym może być obserwacja niektórych polityków, ich twarzy, sposobu wypowiadania się oraz reakcji ich rozmówców.

Pamiętaj, że pojawiająca się emocja zawsze powoduje zmiany w wyglądzie twarzy, głosie, zmiany w procesie myślenia, impulsach popychających nas do działania.

Złość, strach/lęk, smutek, wstręt, pogarda, zdziwienie, wina, wstyd, to emocje rozpoznawalne przez ludzi z różnych, nawet najbardziej dzikich terenów.

Nawet, kiedy „grasz”, przybierając odpowiednią minę, to jak twierdzi Paul Ekman, uruchamiasz zmiany w swojej fizjologii, towarzyszące emocji, którą mina ta wyraża.

Ekspresja dowolna uruchamia układ mimowolny. Inaczej mówiąc, jeżeli ułożysz usta do uśmiechu, pobudzi to mózg do aktywności charakterystycznej dla uczucia zadowolenia. Zmarszczenie twarzy, wywoła natomiast aktywność typową dla smutku.

Zwróć też uwagę na swój nastrój, kiedy przebywasz z agresywną bądź obraźliwie traktującą Cię osobą. Jestem przekonana, że zauważysz i odczujesz zagęszczenie negatywnych emocji.

Pamiętaj - negatywny nastrój wypacza myślenie, nasila emocje.

Powoduje, że irytują nas rzeczy, nad którymi będąc w „normalnym stanie” przeszlibyśmy do porządku dziennego.

Warto poświęcić trochę miejsca uczuciu lęku.

Ogarnia nas, kiedy mamy negatywne oczekiwania. Możemy go także wzbudzać rozmyślając, przewidując, myśląc o negatywnych scenariuszach.

Co zrobić, żeby zniwelować lęk i inne destrukcyjne emocje?

1. Uświadom sobie ten stan, zaraz po jego wystąpieniu.
2. Następnie, uświadom sobie impulsy, które wyzwalają w Tobie emocje i rozłóż je na czynniki pierwsze. Przyjrzyj się im ze wszystkich stron.
3. Oswój się z tym, jak myśli pojawiają się i znikają. Naucz się, że można przerywać negatywny ciąg myślenia.
4. Pamiętaj, że myśli negatywne, rozprzestrzeniają się znacznie szybciej niż pozytywne. Dlatego nie pozwól im się rozwijać – przerwij przywoływanie negatywnych obrazów, które mnożąc się i rozprzestrzeniając zawładną Twoim umysłem, zmuszając Cię do działania, np. do wyrządzenia komuś przykrości.

Już Darwin twierdził, że „swobodne wyrażanie emocji zewnętrznymi oznakami nasila je ” Tak więc kiedy odczuwasz emocję destrukcyjną, nie wyrażaj jej otwarcie. Maskuj emocje negatywne – to je osłabi. „Emocje zależą też od wartościowania zdarzeń” – za Arystotelesem powtarzał to Kartezjusz.

Stosowanie powyższego mechanizmu działania pozwoli, na stopniowe niwelowanie emocji.

Mózgowe mechanizmy emocji

Do ważnych obszarów korowych należy płat czołowy - obszar, który odgrywa rolę w regulacji emocji.

Kolejnym bardzo ważnym rejonem jest ciałko migdałowate, a w zasadzie dwa – w każdej półkuli, znajdujące się w środku mózgu w tzw. układzie limbicznym. Ma decydującą rolę w takich emocjach jak chociażby strach/lęk.

Do układu limbicznego należy również hipokamp. Bierze udział w ocenie kontekstu wydarzeń i ma związek z pamięcią.

Innym, ważnym rejonem jest obszar ciemieniowy, w którym łączą się reprezentacje przedmiotów postrzeganych przez nasze zmysły (takie jak wzrok, słuch, dotyk). Odgrywa on również ważną rolę w tworzeniu reprezentacji umysłowych – czyli wtedy, kiedy sobie coś wyobrażamy.

Mózg rejestruje informacje emocjonalną, a kora przedczołowa pomaga nam pokierować reakcją na nią. Te obwody kształtowane są przez oddziałujące na siebie wzajemnie geny i nasze doświadczenie życiowe.

Im częściej powtarza się jakieś przeżycie, tym silniejszy jest ten zwyczaj i tym gęściejsza jest sieć połączeń.

Davidson odkrył, że kiedy odczuwamy negatywne emocje, najbardziej aktywnymi obszarami mózgu są ciało migdałkowate i prawa kora przedczołowa. Kiedy odczuwamy pozytywne emocje jak np. radość, obszary prawej kory przedczołowej i ciała migdałowatego uspokajają się, uaktywnia się część lewej kory przedczołowej.

Dlatego im dłużej pozostajemy w stanie pobudzenia ciałka migdałowatego, tym łatwiej można wyprowadzić nas z równowagi. Drobna przeszkoda spowoduje u nas wybuch złości, gniewu. To za sprawą hormonów (kortyzolu i noradrenaliny), które osiągają wysoki poziom, wzmagając pracę ciała migdałowatego, a osłabiając obszary przedczołowe.

Pamiętaj, że kiedy o czymś myślisz, tworzysz sobie wewnętrzną reprezentację tego czegoś, to oddziałuje ona na mózg zupełnie tak samo jak rzeczywistość.

Reasumując;

Żeby zrozumieć emocje, trzeba starać się sprawować kontrolę nad przyczyną emocji – czyli wiedzieć co, lub kto je wywołał.

Również, niezwykle istotne ze względu na prowadzenie poprawnych interakcji społecznych, są umiejętności samoregulacji.

Mózg ludzki jest elastyczny – zmienia się w reakcji na gromadzone doświadczenia. To od nas zależy czy zmienimy swoje nawyki i poprawimy zachowanie.

Warto pracować nad sobą, bo jak potwierdza Antonio Damasio, czołowy neurobiolog, radosne stany pozwalają znosić codzienne trudy, rozkwitać, dobrze żyć i cieszyć się dobrym samopoczuciem.

Takie optymistyczne stany dają nam większą swobodę działania, zapewniają większą harmonię funkcjonowania, która umożliwia lepsze działanie w każdej dziedzinie.

Kiedy umysł pracuje z wewnętrzną harmonią, łatwość, wydajność, szybkość i zdolność, osiągają najwyższy poziom. Wtedy najbardziej aktywnym obszarem mózgu jest kora przedczołowa – jej lewa strona.

Szczyt sprawności umysłowej osiągamy wtedy, kiedy na przecięciu się trudności zadania i naszych zdolności sprostania mu, motywacja i skupienie uwagi wznoszą się na najwyższy poziom.

Natomiast pod wpływem emocji destrukcyjnych nasz umysł się rozstraja.¹

Poszukaj swojej metody - klucza. Najodpowiedniejsza jest ta, która najlepiej służy wewnętrznej przemianie.

Copyright Monika Urbańska

Artykuł napisany na podstawie książki:

¹Goleman D., Inteligencja społeczna; Dom Wydawniczy Rebis, Poznań 2007